top of page

Ιωάννη Παναγιωτόπουλου: «Γερόντισσα Γαλακτία η βλέπουσα» - Βιβλιοκρισία για το νέο βιβλίο του Μητροπολίτη Ναυπάκτου

πριν από 14 λεπτά
διαβάστηκε 8 λεπτά

Δημοσιεύτηκε: Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Δημοσιεύθηκε τὴν Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026, στὴν ἱστοσελίδα Ὀρθοδοξία News Agency βιβλιοκριτικὴ γιὰ τὸ πρόσφατα ἐκδοθέν βιβλίο τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου, «Γερόντισσα Γαλακτία ἡ βλέπουσα», τοῦ καθηγητοῦ Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ Ἐθνικοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Ἰωάννη Παναγιωτόπουλου μὲ τίτλο:  «Γερόντισσα Γαλακτία ἡ βλέπουσα»: Βιβλιοκρισία γιὰ τὸ νέο βιβλίο τοῦ Μητροπολίτη Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου.  

Ὁ συγγραφέας κάνει μία θεολογικὴ ἀποτίμηση τοῦ περιεχομένου καὶ τῆς σημασίας του στὴν θεολογία τῆς Ἐκκλησίας.  Ἐκτιμᾶ τὸ ἔργο ὡς «σπάνιο τεκμήριο σύγχρονης ἐμπειρικῆς θεολογίας ἀπὸ τὴν Κρήτη καὶ οὐσιαστικὴ συμβολὴ σὲ δύο ἀνοικτὲς συζητήσεις, γιὰ τὸ πρόσωπο καὶ γιὰ τὴν Ἐκκλησία.»

 ***

Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος

Καθηγητὴς Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας. Πρόεδρος Τμήματος Θεολογίας, Ε.Κ.Π.Α.

Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου, Γερόντισσα Γαλακτία ἡ βλέπουσα. Μέσα ἀπὸ τὰ γραπτά της, τὰ λόγια της, τὸν βίο της καὶ τὴν ἀλληλογραφία μας, ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου (Πελαγίας), Λεβάδεια 2026, σσ. 416. ISBN 978-618-5269-69-2.

Α΄. Τὸ βιβλίο καὶ ἡ θέση του

Ἡ μοναχὴ Γαλακτία (κατὰ κόσμον Γαλάτεια Κανακάκη, Πόμπια Μοιρῶν 1926 – 2021) ἐκοιμήθη τὸν Μάιο τοῦ 2021 καὶ σχεδὸν ἀμέσως συνεγράφησαν βιογραφικὲς μελέτες. Προηγήθηκαν τρεῖς τόμοι μαρτυριῶν πνευματικῶν της τέκνων (ἐκδ. Ἀγαθὸς Λόγος) καὶ ὁ τόμος ποὺ ἐπιμελήθηκαν ὁ Μητροπολίτης Μόρφου Νεόφυτος καὶ ὁ ἀρχιμ. Ἀντώνιος Φραγκάκης, ὁ ὁποῖος ἔφθασε ἤδη στὴν ἕκτη ἔκδοση. Κοινὸ γνώρισμα τῶν ἔργων αὐτῶν εἶναι ἡ αὐτομαρτυρία, ἀφοῦ ὁ καθένας καταθέτει ὅ,τι εἶδε καὶ ἄκουσε. Τὸ βιβλίο τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου κινεῖται σὲ ἄλλο ἐπίπεδο. Θέτει τὸ ἐρώτημα τῆς θεολογικῆς ἀξιολογήσεως, δηλαδὴ μὲ ποιὰ κριτήρια ἡ ἐμπειρία μιᾶς «ἀγράμματης», κατὰ τὴν ἴδια, γερόντισσας τῆς Μεσαρᾶς ἀναγνωρίζεται ὡς ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας; Ἡ ἀπάντηση στηρίζεται σὲ πρωτογενὲς ὑλικό. Πυρήνας του εἶναι οἱ ἐννέα ἰδιόχειρες ἐπιστολὲς ποὺ ἡ Γερόντισσα ἀπηύθυνε στὸν συγγραφέα ἀπὸ τὸν Φεβρουάριο τοῦ 2014 ἕως τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 2015, ὅταν ἀνῆκε ἀκόμη στὶς τάξεις τῶν λαϊκῶν καὶ ζοῦσε ἡσυχαστικὰ (ὁσιακὸ βίο) στὸ σπίτι της. Τὸ Μέγα Σχῆμα τὸ ἔλαβε μόλις τὸ 2017, στὴν Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας Καλυβιανῆς. Ὁ τόμος διαρθρώνεται σὲ πέντε μέρη: α) γνωριμία, προσωπογραφία καὶ θεματικὴ ἀνάλυση τῶν ἐπιστολῶν, β) τὰ κείμενα καὶ τὰ ποιήματά της, γ) οἱ ἀπαντητικὲς ἐπιστολὲς τοῦ Μητροπολίτου, δ) τὰ χειρόγραφα σὲ πανομοιότυπα, καὶ ε) φωτογραφικὸ ὑλικό. Ἡ δημοσίευση τῶν χειρογράφων εἶναι ἡ σημαντικότερη ἐκδοτικὴ ἀπόφαση, διότι ἐπιτρέπει στὸν ἀναγνώστη νὰ ἐλέγξει τὴν ἑρμηνεία ἔναντι τῆς πηγῆς.

Β΄. Οἱ «βλέποντες» ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας

Ὁ τίτλος ἀνακαλεῖ τὴν ἀρχαιότερη βιβλικὴ ὀνομασία τοῦ προφήτου, τὸν «βλέποντα» (Α΄ Βασ. 9,9). Ὁ συγγραφέας, ὅμως, μετατοπίζει ἀμέσως τὸ βάρος. Βλέπουσα εἶναι ἐκείνη ποὺ ἀξιώνεται νὰ δεῖ τὸν Θεὸ ὡς φῶς. Ἡ διόραση ἕπεται καί, ὅπως σημειώνει, «προέρχεται ἀπὸ τὴν καθαροτάτη καρδιὰ καὶ τὸν καθαρὸνοῦ». Μὲ παραπομπὴ στὸν ὅσιο Πέτρο τὸν Δαμασκηνὸ τὴν χαρακτηρίζει μάλιστα «φυσική», δηλαδὴ λειτουργία τοῦ νοῦ ποὺ ἐπανῆλθε στὴν ὑγεία του. Ἡ διατύπωση εἶναι κρίσιμη καὶ γιὰ τὴ συνέχεια. Ὁ βλέπων δὲν ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη φύση, ἀλλὰ τὴν φανερώνει θεραπευμένη. Τρία στοιχεῖα τῶν ἐπιστολῶν θεμελιώνουν τὴν κρίση αὐτή. Τὸ πρῶτο εἶναι ἡ συμφωνία χωρὶς ἐξάρτηση. Ἡ Γερόντισσα γράφει ὅτι ὁ ἄναρχος Πατὴρ εἶναι «ἡ ρίζα τῶν ἄλλων δύο» καὶ ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι «ἄπλετο γαλαζόλευκο φῶς τῆς δόξας Του», ἐνῶ ζητεῖ συγγνώμη διότι «δὲν ξέρω νὰ τὰ πῶ». Δὲν εἶχε διαβάσει οὔτε τὸν ἅγιο Συμεὼν τὸν Νέο Θεολόγο οὔτε τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ· ὁμιλεῖ, ὅμως, τὴν γλῶσσα τους. Τὸ δεύτερο εἶναι ἡ ἀνθρωπολογία τῆς καρδίας. «Ἐξασθενεῖ ἡ μνήμη μου, ἀλλὰ νὰ μὴν ἐξασθενεῖ ποτὲ ἡ καρδιά μου», γράφει μετὰ τὰ ἐγκεφαλικὰ ἐπεισόδια. Ἡ θεογνωσία ἐπιβιώνει ἐκεῖ ὅπου ὑποχωρεῖ ἡ διάνοια, ἄρα δὲν ταυτίζεται μὲ αὐτήν. Τὸ τρίτο, καὶ ἀποφασιστικό, εἶναι ἡ αὐτομεμψία: «Ἐγὼ μέσα στὸ φῶς βλέπω τὰ χάλια μου». Θεοπτία ποὺ γεννᾶ αὐτοπεποίθηση ἀντὶ μετανοίας εἶναι, κατὰ τὸ κριτήριο τοῦ βιβλίου, πλάνη. Ποιὰ εἶναι, λοιπόν, ἡ σημασία τῶν βλεπόντων γιὰ τὸ ἐκκλησιαστικὸ σῶμα; Ἡ ἀπάντηση εἶναι «ἁπλή»: δὲν προσθέτουν τίποτε στὴν ἀποκάλυψη, τὴν ἐπαληθεύουν. Ὑπενθυμίζουν ὅτι τὸ δόγμα ὑπῆρξε ὅραση πρὶν καταστεῖ διατύπωση, καὶ ὅτι σκοπὸς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς εἶναι ἡ κάθαρση τῆς καρδίας καὶ ὄχι ἡ «θρησκευτικὴ πληροφόρηση». Ὑπενθυμίζουν, ἐπίσης, ὅτι τὸ χάρισμα δὲν κατανέμεται κατὰ τὸ ἀξίωμα, τὴν παιδεία ἢ τὸ φῦλο. Ἡ Γαλακτία ἀνήκει στὴν «σειρὰ» τῶν «ἀββάδων τῆς ἐρήμου» καὶ τῶν ἀφανῶν ἀσκητριῶν τοῦ κόσμου, γιὰ τὶς ὁποῖες ἡ ἱστορικὴ ἔρευνα διαθέτει κατὰ κανόνα ἐλάχιστα αὐτόγραφα τεκμήρια. Ἐδῶ τὰ διαθέτει, καὶ αὐτὸ καθιστᾶ τὸν τόμο πηγὴ καὶ ὄχι μόνο ἀνάγνωσμα.

Γ΄. Τὸ ζήτημα τοῦ περσοναλισμοῦ

Ὁ τόμος δὲν εἶναι, κατὰ τὴν πρόθεσή του, πολεμικὸ ἔργο. Διαβάζεται, ὅμως, ἀναπόφευκτα μέσα στὴν συζήτηση γιὰ τὴν λεγομένη θεολογία τοῦ προσώπου, στὴν ὁποία ὁ συγγραφέας ἔχει λάβει ἐπανειλημμένως θέση, καὶ οἱ πρῶτεςὑποδοχὲς τοῦ βιβλίου τὸ ἐπιβεβαιώνουν. Ἡ περσοναλιστικὴ πρόταση, στὴν γνωστότερη ἑλληνική της ἐκδοχή, ἀντιπαραθέτει φύση καὶ πρόσωπο. Ἡ φύση νοεῖται ὡς τὸ δεδομένο καὶ ἀναγκαῖο, τὸ πρόσωπο ὡς ἐλευθερία καὶ ἐκστατικὴ ὑπέρβαση τῆς φύσεως, ἡ δὲ ἀγάπη ὡς ὁ τρόπος τῆς ὑπερβάσεως αὐτῆς. Πρόθεση τῶν εἰσηγητῶν τῆς περσοναλιστικῆς πρότασης ἦταν νὰ διασώσουν τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν κοινωνία ἀπὸ μία οὐσιοκρατικὴ ἀντίληψη. Ἡ δυσκολία ἀρχίζει ὅταν ἡ θέληση μεταφέρεται ἀπὸ τὴ φύση στὴν ὑπόσταση, διότι στὸ σημεῖο αὐτὸ ἡ περσοναλιστική πρόταση ἔρχεται ἀντιμέτωπη μὲ τὴ δογματικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας.

Πράγματι, ἡ ΣΤ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος, ἀκολουθώντας τὸν ἅγιο Μάξιμο τὸν Ὁμολογητή, ὁμολόγησε δύο φυσικὰ θελήματα στὸν Χριστό. Τὸ θέλημα ἀνήκει στὴν φύση, ἐνῶ τὸ γνωμικὸ θέλημα εἶναι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ἡ μεταπτωτικὴ ὑπόσταση μεταχειρίζεται τὴν φυσική της θέληση. Ἂν ἡ φύση εἶναι ἀνάγκη, τὰ πάθη καταγράφονται ὡς φυσικὰ δεδομένα καὶ ἡ ἄσκηση χάνει τὸ ἀντικείμενό της. Ἂν ἡ ἐλευθερία εἶναι δυνατότητα ἐπιλογῆς τοῦ προσώπου, ἡ ὑπακοὴ ἐμφανίζεται ὡς ἀλλοτρίωση. Οἱ ἐπιστολὲς τῆς Γαλακτίας μαρτυροῦν τὸ ἀντίθετο, καὶ τὸ μαρτυροῦν χωρὶς τὴν προβολὴ μιᾶς πλουμιστῆς θεωρίας, ἀλλὰ ὡς ἐμπειρία!

Γιὰ τοὺς συγχρόνους της γράφει ὅτι «δὲν ἀνεβαίνουν πρὸς τὰ πάνω, ὅπως εἶναι ὁ προορισμός τους». Ἡ ἄνοδος πρὸς τὸν Θεὸ εἶναι ἡ φυσικὴ κίνηση τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ ἁμαρτία ἡ παρὰ φύσιν ἐκτροπή, ποὺ συντελεῖται μὲ τὴν προαίρεση. Ὁ συγγραφέας σχολιάζει ὅτι ὁ νοῦς της ἐκινεῖτο «κατὰ φύσιν καὶ ὑπὲρ φύσιν». Ἡ θέωση, δηλαδή, εἶναι ἐπάνοδος τῆς φυσικῆς θελήσεως στὸν ὅρο της καὶ ἀνύψωσή της ἀπὸ τὴν Χάρη, ὄχι ἀπόδραση τοῦ προσώπου ἀπὸ τὴν φύση. Ὅταν ὁ πατέρας της τὴν προέτρεπε νὰ ἀποκτήσῃ «τὸ βέτο» της ἔναντι τῶν ἄλλων, ἐκείνη σημειώνει μετὰ ἀπὸ δεκαετίες: «Δὲν ἀπέκτησα ποτέ, ἀλλὰ δὲν πειράζει. Μοῦ ἀρέσει». Ἡ ἐκκοπὴ τοῦ ἰδίου θελήματος βιώνεται ὡς ἐλευθερία καὶ ὄχι ὡς ἀπώλεια ἑαυτοῦ. Τὸ σημαντικότερο εἶναι ὅτι ἐκεῖνο ποὺ ὁ περσοναλισμὸς ἀναζητεῖ ὡς ὀντολογία τῆς σχέσεως, ἐμφανίζεται ἐδῶ ὡς καρπὸς τῆς μετανοίας. «Ταυτίζομαι μὲ ὅλο τὸν κόσμο», γράφει, καὶ ἐννοεῖ ὅτι θρηνεῖ τὶς ἁμαρτίες ὅλων ὡς δικές της, ἀνάβει κεριὰ γιὰ τοὺς ἐν Ἅδῃ, διακονεῖ ἐπὶ ἔτη τὴν ἀνεψιά της Ἀντωνία.

Τὸ πρόσωπο ὡς κοινωνία ὑπάρχει λοιπόν, ἀλλὰ ἕπεται τῆς ἀσκήσεως, δὲν τὴν ὑποκαθιστᾶ. Ἀντιστοίχως, ἡ τριαδολογία της δὲν λειτουργεῖ ὡς πρότυπο διαπροσωπικῶν σχέσεων. Τὰ τρία Πρόσωπα γνωρίζονται στὸ ἕνα φῶς τῆς κοινῆς τους δόξης, καὶ ὁ ἄνθρωπος μετέχει τῆς ἐνεργείας καὶ ὄχι τοῦ τρόπου ὑπάρξεώς τους. Ἡ ἀξία τῆς μαρτυρίας αὐτῆςἔγκειται ἀκριβῶς στὸ ὅτι δὲν διατυπώνεται ὡς ἀντίλογος. Ἡ Γερόντισσα δὲν ἀντιπαρατίθεται σὲ θεωρίες, ἀλλὰ περιγράφει ὅ,τι ἔζησε. Ἡ ἴδια ἡ Γαλακτία, ὅταν ἀγγίζει τὴ σιωπὴ τῶν κληρικῶν γιὰ τὴν μετάνοια, σταματᾶ: «δὲν θέλω νὰ κρίνω». Τὸ βιβλίο ὑπηρετεῖται καλύτερα ὡς θετικὴ μαρτυρία γιὰ τὸ τί εἶναι ἡ ἐλευθερία παρὰ ὡς κατηγορητήριο.

Δ΄. Ἐκκλησιολογικὲς προεκτάσεις

Ἡ ἔξαρση τῶν βλεπόντων ἐγείρει ἕνα καίριο ἐρώτημα: ποῦ ἑδράζεται ἡ αὐθεντία στὴν Ἐκκλησία; Κατὰ τὴν γνωστὴ διατύπωση τοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδου, τὴν ὁποία ὁ συγγραφέας ἀνέπτυξε στὴν Ἐμπειρικὴ Δογματική, θεμέλιο τῆς πίστεως εἶναι οἱ θεούμενοι, «οἱ ἐμπειρίανἔχοντες». Ἡ θέση εἶναι ὀρθὴ ὡς πρὸς τὴν πηγὴ τῆς θεολογίας, διότι ἡ Ἐκκλησία διδάσκει ὅ,τι οἱ ἅγιοί της εἶδαν. Δὲν ἀντιδιαστέλλει, ὅμως, τὴν ἐμπειρία πρὸς τὸν θεσμό. Ἡ ἴδια ἡ χειροτονία ἔχει διπλὴ σημασία: εἶναι ἐκλογὴ τοῦ δοκιμασμένου καὶ ἀξίου προσώπου καὶ συγχρόνως μυστηριακὴ πράξη, μὲ τὴν ὁποία χορηγοῦνται τα χαρίσματα τῆς ἱερωσύνης (ἀπὸ τὸν διάκονο μέχρι τὸν ἐπίσκοπο). Ἀντίστοιχα, ὁ Βλάσιος Φειδᾶς (Ἐκκλησιολογία μεταξὺ Χριστολογίας καὶ Πνευματολογίας ὑπὸ τὸ φῶς τῆς πατερικῆς παραδόσεως, Ἀθῆναι 2018) θεμελιώνει τὴν Ἐκκλησία στὴν χριστοκεντρικὴ ὀντολογία της ὡς σώματος Χριστοῦ καὶ στὴν ἄρρηκτη συνεργία Υἱοῦ καὶ Πνεύματος. Ἀπὸ τὴν ἀφετηρία αὐτὴ ἐλέγχει τὶς πνευματοκεντρικὲς προτάσεις, ἀπὸ τὸν Möhler καὶ τοὺς σλαβοφίλους,ἕως καὶ τὴν γνωστὴ εὐχαριστιακὴ ἐκκλησιολογία, διότι ἡ τελευταία ἀντιπαραθέτειἀντὶ νὰ ἐντάσσει τὴ «χαρισματικὴ κοινότητα» στὰ θεσμικὰ στοιχεῖα ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὴν ἀποστολικὴ διαδοχή. Τὸ Πνεῦμα, ὅμως, ποὺ φωτίζει τὴν βλέπουσα εἶναι τὸ ἴδιο ποὺ συγκροτεῖ τὸν θεσμό.

Ἡ σύγκλιση, ἑπομένως, μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν βιβλίο εἶναι διπλή. Ἀφ᾽ ἑνός, ἡ κριτικὴ τοῦ περσοναλισμοῦ καὶ ἡ κριτικὴ τῆς πνευματοκεντρικῆς ἐκκλησιολογίας ἔχουν κοινὸἀποδέκτη: τὴν ἐπιχειρούμενη ἀπὸ διαφόρους ἀποσύνδεση ἀπὸ τὴν Χριστολογία, ὅπου ἡ Ἐκκλησία νοεῖται πλέον ἀποκλειστικὰκατ᾽ εἰκόνα τῶν τριαδικῶν σχέσεων καὶ ὄχι ὡς τὸ σῶμα τοῦ σαρκωθέντος Λόγου. Ἀφ᾽ ἑτέρου, ἡ ἴδια ἡ Γαλακτίαἀποκλείει τὴν ἀντιθεσμικὴἀνάγνωση τοῦ χαρίσματός της. «Ἔχω μάθει νὰ σέβομαι τοὺς Ἐπισκόπους», γράφει, καὶ τὸ αἰτιολογεῖ, καθὼς ἀπὸ τὸ πετραχήλι τοῦ ἐπισκόπου «ἔρχεται τὸ ἍγιονΠνεῦμα σὲ ἐμᾶς». Ὅταν πληροφορεῖται ὅτι ὁ οἰκεῖος Μητροπολίτης ἐπιθυμεῖ νὰ τὴν ἐπισκεφθεῖ, ἀπαντᾶ ὅτι, ἂν πηγαίνει καὶ σὲ ἄλλους ἁμαρτωλούς, θέλει τὴν εὐχή του «γιὰ νὰ σωθῶ». Ὁ σεβασμός της εἶναι ἀπροϋπόθετος, διότι στὴν ἀρχιερωσύνη βλέπει τὸν ἴδιο τὸν Χριστό. Ὁρίζει δὲ τὸ ἔργο τοῦ ἐπισκόπου μὲ μία φράση ποὺ ἀξίζει νὰ μείνῃ: «νὰ ξυπνᾶ καρδιές». Ἡ βλέπουσα, ἑπομένως, δὲν ἵσταταιὑπεράνω ἢ ἀπέναντι στὸ σῶμα, ἀλλὰ εἶναι μέλος του, στὸ ὁποῖο φανερώνεται ὁ προορισμὸς ὅλων. Ὁ θεσμὸς διακονεῖ τὴν Χάρη ποὺ τὴν ἁγιάζει, καὶ τὸ χάρισμά της ὑπενθυμίζει στὸν θεσμὸ γιατὶ ὑπάρχει. Ὁ τόμος ἐνσαρκώνει τὴν ἀμοιβαιότητα αὐτή, ἀφοῦ μία λαϊκὴ γυναίκα γράφει σὲ ἐπίσκοπο ὡς μητέρα, καὶ ὁ ἐπίσκοπος ὑποβάλλει τὴν ἐμπειρία της σὲ δοκιμασία μὲ πατερικὰ κριτήρια, ἀναδεικνύοντας τὸ κριτήριο τῆς αὐθεντικότητας.

Ἡ ἀμοιβαιότητα, ὅμως, θέτει καὶ ἕνα ἐρώτημα πρὸς τὴν ἄλλη πλευρά. Ἡ ἁπλὴ γερόντισσα ἀναγνωρίζει τὴν Χάρη στὸν θεσμό· ἀσκοῦν οἱ φορεῖς τῆς ἀρχιερωσύνης τὸ ἀξίωμά τους σταυρικὰ καὶ κενωτικά, ὥστε νὰ διαθέτουν τὶς προϋποθέσεις νὰ ἀναγνωρίσουν καὶ ἐκεῖνοι, στὴν ἐμπνευσμένη ἁπλότητα μιᾶς χωρικῆς, τὴν ἐνεργὸ παρουσία τῆς Χάριτος; Ἀντίθεση χαρίσματος καὶ θεσμοῦ δὲν ὑφίσταται, ὅταν τὰ χαρίσματα δὲν ἀποκόπτονται ἀπὸ τὴν ἱεραρχικὴ δομὴ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὅταν οἱ θεσμικοὶ φορεῖς μετέχουν τῆς Χάριτος, ὥστε νὰ διακρίνουν τὰ ζῶντα καὶ ὑγιῆ μέλη τοῦ σώματος. Εἶναι, κατὰ τὴν ἔκφραση τοῦ ἀειμνήστου π. Γεωργίου Μεταλληνοῦ, φορεῖς ἀλλὰ καὶ ἀχθοφόροι τοῦ ἀποστολικοῦ ἀξιώματος.

Ε΄. Ἀποτίμηση

Τὸ βιβλίο εὐστοχεῖ σὲ τρία σημεῖα: παραδίδει τὶς πηγὲς μαζὶ μὲ τὴν ἑρμηνεία, μεταθέτει τὸ ἐνδιαφέρον ἀπὸ τὸ θαῦμα στὴν θεογνωσία καὶ προτείνει ἐφαρμόσιμα κριτήρια διακρίσεως, δηλαδὴ τὴν αὐτομεμψία, τὸ ἐκκλησιαστικὸ φρόνημα, τὴν συμφωνία μὲ τοὺς Πατέρες καὶ τοὺς καρποὺς τῆς ἀγάπης. Ὁ συγγραφέας, ἔγκριτος θεολόγος καὶ ἱεράρχης, εἶναι συγχρόνως ἀποδέκτης, πνευματικὸ τέκνο καὶ κριτὴς τῶν ἐπιστολῶν. Ἡ τριπλὴ αὐτὴ ἰδιότητα δὲν ἀποδυναμώνει τὴν κρίση του, διότι ἡ διάκριση τῶν χαρισμάτων ἀνήκει κατ᾽ ἐξοχὴν στὸ ἐπισκοπικὸ λειτούργημα καὶ διότι ὁ ἀναγνώστης διαθέτει τὰ μέσα νὰ τὴν ἐλέγξει. Οἱ πληροφορίες καὶ οἱ λόγοι ποὺ διέσωσαν τρίτοι ἀντιστοιχοῦν πλήρως, ὡς πρὸς τὸ λεξιλόγιο, τὸ προσωπικὸ ὕφος καὶ τὸ περιεχόμενο, πρὸς τὶς ἰδιόχειρες ἐπιστολές. Οἱ ἐπιστολὲς ἀποτελοῦν, ἑπομένως, σύνοψη ὅλου τοῦ ὑπολοίπου ὑλικοῦ καὶ μέτρο γιὰ τὸν ἔλεγχο τῆς ἑρμηνείας. Ὁ τόμος ἔχει, βεβαίως, ἀρκετὲς ἐπαναλήψεις· τὸ φαινόμενο εἶναι, ὅμως, σύνηθες σὲ ἔργα αὐτοῦ τοῦ εἴδους, ὅπου τὸ ἴδιο ὑλικὸ προσεγγίζεται διαδοχικὰ ὡς μαρτυρία, ὡς πηγὴ καὶ ὡς ἑρμηνεία, καὶ δὲν μειώνει τὴν ἀξία του. Τὸ ἔργο ἀποτελεῖ σπάνιο τεκμήριο σύγχρονης ἐμπειρικῆς θεολογίας ἀπὸ τὴν Κρήτη καὶ οὐσιαστικὴ συμβολὴ σὲ δύο ἀνοικτὲς συζητήσεις, γιὰ τὸ πρόσωπο καὶ γιὰ τὴν Ἐκκλησία. Σὲ αὐτὲς καταθέτει ὄχι ἕνα ἀκόμη ἐπιχείρημα ἀλλὰ μία ζωή: μία γυναίκα ποὺ ἀξιώθηκε νὰ δεῖ, καὶ τῆς ὁποίας ἡ ὅραση γεννήθηκε ἀπὸ τὴν μετάνοια καὶ ὁδηγεῖ στὴν μετάνοια, στὸν σεβασμὸ τοῦ ἐπισκόπου καὶ στὴν προσευχὴ γιὰ ὅλο τὸν κόσμο. Ἀπευθύνεται σὲ θεολόγους, σὲ πνευματικοὺς πατέρες καὶ σὲ ὅλο τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας.


 
 
bottom of page